پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

عنوان: مطالعه تأویل‌های کتاب وجه دین حکیم ناصرخسرو قبادیانی
استاد راهنما: جناب آقای دکتر محمدحسن حسن زاده نیری
 
 
استاد مشاور: جناب آقای دکتر داوود اسپرهم

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده:

 

 با نگاهی گذرا به آثار حکیم ناصرخسرو قبادیانی پی می‌بریم که یکی از کلیدی‌ترین مؤلفه‌های ذهنی و اعتقادی این سخنور بزرگ ادب فارسی، مقولۀ تأویل می باشد. این که تأویل به‌گونه کلی چیست و چه پیشینه‌ای در تفکر غرب و شرق دارد، موضوع کنکاش این پژوهش را شکل می‌دهد. مطالعه مفهوم تأویل در یکی از مهم‌ترین اثرهای ناصرخسرو، وجه دین، بدون پرداختن به وقایع زندگی و اصول اعتقادی وی به عنوان یکی از بزرگان مذهب اسماعیلی ناممکن می‌نمود. معرفی جامع و روشن کیش اسماعیلی و جایگاه تأویل در آن طریقت فصلی دیگر را دربرگرفت تا بر فراز پایه‌های مستحکم این داده‌های تاریخی، بتوان به تصویر روشنی از مفهوم تأویل یا هرآنچه در زیر این عنوان در ذهن ناصرخسرو جای داشته‌می باشد دست پیدا نمود. در فصل نهایی این پژوهش تمام تأویلات ناصرخسرو در کتاب وجه دین به  صورت فصل به فصل مطالعه و گزارش شده‌می باشد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

 

 

کلید واژه:

اسماعیلیان _ تأویل _ ناصرخسرو _  وجه  دین _ هرمس _ هرمنوتیک

 

فهرست مطالب

 

پيشگفتار                                                                                                                    11

فصل اول: هرمنوتیک                               27

1-1-  هرمس                                          27

1-1-1- ریشه شناسی نام هرمس                          27

1-1-2- هرمس کیست                                27

1-1-3- تفکر هرمسی                               29

1-2-  هرمنوتیک                                      34

1-2-1- واژه شناسی هرمنوتیک                          34

1-2-2- مختصری در تاریخچه و چیستی علم هرمنوتیک                35

1-3- جریان‌سازان عرصۀ هرمنوتیک                            44

1-3-1-  آگوستین قدیس                            44

1-3-1-1- زندگانی                            44

1-3-1-2- آگوستین و مسئلۀ هرمنوتیک                   45

1-3-1-3- تأویل متن با بهره گیری از خود آن متن             46

1-3-1-4- تأویل فقط در مورد فقرات مبهم               46

1-3-1-5- تأویل پذیری همه چیز، حتی حروف و اعداد             46

1-3-1-6- اهمیت وضع روحی مفسر             47

1-3-1-7- چهار سطح معنایی                 47

1-3-2- فردریش ارنست دانیل شلایر ماخر           48

1-3-2-1- قواعد هنر فهميدن                       49

1-3-2-2- فن فهم                             50

1-3-2-3- بازسازی                            50

1-3-2-4- تأویل دستوری/ تأویل فنی/ فهم سبک               51

1-3-2-5- نیت مؤلف                           51

1-3-2-6- دور هرمنوتیکی                          52

1-3-3- ویلهلم دیلتای                                53

1-3-3-1- فرق میان علوم انسانی و علوم طبیعی                 55       1-3-3-2- تجربه                                  55

1-3-3-3- بيان                               56

1-3-3-4- فهم                                56

1-3-3-5- تاریخمندی                     57

1-3-4- مارتین هایدگر                                58

1-3-4-1- هايدگر و معناي وجود                        58

1-3-4-2- هرمنوتیک دازاین                        59

1-3-5- هانس گئورگ گادامر                            61

1-3-5-1- بازي تفسير                             62

1-3-5-2- «من»- «تو» الگوهای سه‌گانه                  63

1-3-6- امیلیو بتی                               65

 

1-3-7- اریک دونالد هیرش                       67

1-3-7-1- تفاوت فهم و تفسير                      68

1-3-8- یورگن هابرماس                                70

1-3-9- پل ریکور                                 72

1-3-9-1- مراحل تفسير                            72

فصل دوم: تأویل و تأويل‌گران                          79

2-1- تأویل                                          81

2-1-1- واژه شناسی تأویل                             81

2-1-2- کاربرد و معانی تأویل در قرآن                          83

2-1-3- نمونه‌ای از شواهد واژۀ تأویل در ادبیات فارسی                90

2-1-4- تأویل در تاریخ                               92

2-1-5- تنزیل                                        95

2-1-6- تفسیر                                    95

2-1-7-  بررسي تفاوت تأویل و تفسیر           97

2-1-8- تأویل و هرمنوتیک                             100

2-2- اخوان الصفا                                    104

2-3- حروفیه                                     106

2-3-1- عدد و جایگاه علم الاعداد                           109

2-3-1-1- عدد چهار                           109

2-3-1-2- عدد پنج                           110

2-3-1-3- عدد هفت                            110

2-3-1-4- عدد نه                             110

2-3-1-5- عدد ده                             111

2-3-1-7- عدد يازده                              111

2-3-1-8- عدد دوازده                             111

2-3-1-9- عدد چهارده                             111

2-3-1-10- عدد بیست و هشت                        112

فصل سوم: اسماعیلیان و ناصرخسرو                          117

3-1- اسماعيليان                                     119

3-1-1-  اسماعیلیان در تاريخ                              119

3-1-2-  نام‌های اسماعیلیان                           123

3-1-3-  حکومت فاطمیان                           126

3-1-4-  حشاشين                                  129

3-1-5-  جایگاه علم و دانش نزد اسماعیلیان                     132

3-1-6-  اصول باورهای اسماعیلیان                      134

3-1-6-1-  اصل تأویل شریعت                       134

3-1-6-2-  اصل امامت                             135

‌3-1-6-3-  اصل ابداع هستی                        137

3-1-6-4- اصل تعلیم                              139

3-1-6-5- اعتقاد به دوره‌های هفتگانه                   139

3-2- حكيم ناصرخسرو قبادياني                                  142

3-2-1- نام، زادگاه، زادروز                          142

3-2-2-  پیشه                                    143

3-2-3-  آشنایی ناصرخسرو با دانشها و گرایش‌های گوناگون         144

3-2-4-  آشفتگی فکری و سفر به سرزمین مصر                  146

3-2-5-  شعر و هنر ناصر خسرو و آثار مکتوبش                    150

3-2-5- 1- گشایش و رهایش                         152

3-2-5- 2- جامع الحکمتین                        152

3-2-5- 3-  خوان الاخوان                         153

3-2-5- 4-  روشنایی نامه                        153

3-2-5- 5-  وجه دین                              154

3-2-5- 6-  زاد المسافرین                        154

3-2-6-  زندگانی ناصر خسرو                           155

3-2-6-1- مرحلۀ خوشگذرانی و دنیا‌خواهی                156

3-2-6-2- مرحلۀ جستجو و کنکاش                    156

3-2-6-3-  مرحلۀ یافتن راه و آرمان‌گرایی                  158

3-2-7-  منش فردی و جهان‌بینی ناصر خسرو                    159

3-2-8-  ناصرخسرو، یک اسماعیلی بلند مرتبه                     162

3-2-9-  باورهای مذهبی و دینی ناصرخسرو                    164

3-2-9-1- اصل ابداع هستی                         164

3-2-9-2- اصل تعلیم                              164

3-2-9-3- اعتقاد به دوره‌های هفت‌گانه                  165

3-2-9-4- اصل امامت                              165

3-2-9-5- اصل تأویل                              167

3-2-10-  حکیم ناصرخسرو قبادیانی کیست                     171

فصل چهارم: مطالعه تأویل‌های وجه دین                   179

4-1- بررسي تأویلاتی که با تکیه بر حساب جُمَل و ابجد ثابت می شوند          181

4-1-1- اثبات اینکه علم و اقدام دینداران با هم برابر و لازمۀ دین آنان می باشد     181

4-1-2- اثبات اینکه شهادتین کلید در بهشت می باشد                  182

4-1-3- اثبات لا اله الا الله                             183

4-1-4- اثبات همانندی بشر و خداوند                          189

4-1-5- اثبات کلام بسم الله ارحمن الرحیم                          191

4-1-6- اثبات دلیلمندی تعداد رکعت‌های نماز                     193

4-1-7- اثبات اینکه حروف کلمۀ قرآن معنادار و نشانه اند                 194

4-1-8- اثبات اينكه اندازه وام بشر بر خداوند صد و نوزده درم می باشد      196

4-2- بررسي فصل به فصل تأويلات وجه دين                            198

4-2-1- گفتار سوم: علم                                198

4-2-2- گفتار پنجم: بهشت                              199

4-2-3- گفتار هفتم: دوزخ                              200

4-2-4- گفتار دوازدهم: سوره اخلاص                               201

4-2-5- گفتار سیزدهم: اَعُوذُ بِالله مِن‌الشیطانِ الرَجِیم                    203

4-2-6- گفتار چهاردهم: بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ                   205

4-2-7- گفتار پانزدهم: آبدست و آدابهای آن                     207

4-2-8- گفتار شانزدهم: سرو تن شستن از جنابت                   212

4-2-9- گفتار هفدهم: تیمم كردن به خاك                     214

4-2-10- گفتار هژدهم: بانگ نماز                           215

4-2-11- گفتار نوزدهم: صلوة                               218

4-2-11-1- حدود نماز                             220

4-2-11-2- فریضه‌های نماز                         221

4-2-11-3- سنتهای نماز                           222

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

4-2-11-4- خضوع در نماز                          224

4-2-11-5- وقتهای نماز                           225

4-2-11-6- جمع كردن نماز                         226

4-2-11-7- كوتاه كردن نماز                       228

4-2-11-8- نماز نشسته گزاردن                         230

4-2-12- گفتار بیستم: پنج نماز و عدد رکعات آن و اوقات آن           231

4-2-13- گفتار بیست و دوم: نماز آدینه                         236

4-2-14- گفتار بیست و سوم: عیدهای دوگانه                      239

4-2-15- گفتار بیست و چهارم: عید گوسفندكشان و نماز آن         241

4-2-16- گفتار بیست و پنجم: نماز كسوف                     243

4-2-17- گفتار بیست و ششم: نماز جنازه                         245

4-2-18- گفتار بیست و هفتم: ركوع و سجود و غیر از آن از حال‌های نماز         248

4-2-19- گفتار بیست و هشتم: اثبات زكات                    254

4-2-20- گفتار بیست و نهم: اندر زكات زر و سیم و تأویل آن           258

4-2-21- گفتار سی‌ام: زكات ستوران و تأویل آن                   259

4-2-21-1- صدقة شتر                              259

4-2-21-2- صدقة گاو                              259

4-2-21-3- صدقة گوسفند                       260

4-2-22- گفتار سی‌ و یکم: آن چیز که واجب گردد بر رستنی               262

4-2-22-1- خمس                          264

4-2-23- گفتار سی و دوم: زكات فطر                         267

4-2-24- گفتار سی و سوم: واجبی روزه داشتن                     270

4-2-25- گفتار سی‌ و چهارم: واجبی حج كردن                      275

4-2-26- گفتار سی و پنجم: واجبی جهاد كردن                     281

4-2-27- گفتار سی‌ و ششم: واجبی اطاعت امام زمان                287

4-2-28- گفتار سی و هفتم: حیض زنان و پاكیزگی آن               290

4-2-29- گفتار سی‌ و هشتم: اندر حقیقت استبرا و تأویل آن             294

4-2-30- گفتار سی و نهم: آن چیز که نماز را با آن نشايد                  296

4-2-31- گفتار چهلم: حد زدن و رجوم                        299

4-2-32- گفتار چهل و یکم: رجم بر سحاقه ولواطه                 302

4-2-33- گفتار چهل و دوم: كشتن خطا و دیت بر عاقل و عاقله          305

4-2-34- گفتار چهل و سوم: گناهان كبائر                        308

4-2-35- گفتار چهل و چهارم: آن چیز که حرام می باشد                      312

4-2-36- گفتار چهل و پنجم: دجال و فتنه آن                     316

4-2-37- گفتار چهل و ششم: نكاح و سفاح                     319

4-2-38- گفتار چهل و هفتم: واجبات                         324

4-2-39- گفتار چهل و هشتم: گزیت بر اهل كتاب               326

4-2-40- گفتار چهل و نهم: قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَیْهِ رَاجِعونَ                328

4-2-41- گفتار پنجاهم: واجبی صلوات بر رسول و آلش علیه‌السلام            330

4-2-42- گفتار پنجاه و یکم: لا حَولَ ولا قُوّةَ إلاّ باللّه العلی‌العظیم          332

 

نتيجه گيري                                         337

کتابنامه                                       345

 

 

 

پيشگفتار:

 

در رویارویی با متون ادبی کهن، همواره نکته‌ای سد راه دستیابی به فهم بوده می باشد و آن نکته فاصلۀ زمانی می باشد. یعنی آن شکاف ژرفی که میان افق روزگار پیدایش متن با افق روزگار بازخوانی آن هست.

ما در جریان خواندن یک متن کلاسیک، خودمان را در شرایط زیستی و فرهنگی گذشته قرار نمی‌دهیم. ما حتی اگر آرزو هم داشته باشیم که در افق روزگار هومر یا سوفوکلس و ناصرخسرو، شیخ اشراق، مولانا و … قرارگیریم، باز در یونان باستان و یا ایران آن روزگار زندگی نخواهیم نمود.

ما متن را به افق دوران خودمان منتقل می‌کنیم و بر پایۀ همین افق امروزی می باشد که معناهایی برای آن متصور می‌شویم. اگر متنی کلاسیک را چنان بخوانیم که فاقد هرگونه ارتباطی با روزگار ما باشد، این طرز خواندن و رویارویی، موجب فهم نمی‌گردد. متن با ما سخن نمی‌گوید. اما اگر بتوانیم متن را به روزگار خود نزديك کنیم، گفتگوی گذشته و امروز ممکن خواهد گردید.

از آنجا که قدیمی‌ترین، و به گمان بسیاری شایع‌ترین فهم از کلمة تأویل در شرق و هرمنوتیک در غرب، به اصول کشف رمز و فهم کتب مقدس بازمي‌گردد، شاید بهترین متونی که می گردد با آنها به مکالمۀ گذشته و امروز نشست، متون کلاسیکی باشند که  از سویی پیوستگی و تنیدگی بسیار با کتب مقدس داشته و از سویی دیگر در گفتمان روزگار ما سخني براي بازگفتن داشته باشند.

ادبیات اسماعیلیه، در کنار متون تأویل‌گرایانه‌ای همچون متون عرفانی، رسالات اخوان الصفا و آثار متفکران حروفی، قوس بزرگی از دایرۀ هرمنوتیک كاربردي سرزمین ما را تشکیل می‌دهد. باطنی‌گری و تأویل‌محوری را می‌توان اساسی‌ترین اصل هویتی مذهب اسماعیلیه دانست.

برقراری گفتگو میان افقِ امروزی‌ترین گفتمانِ حیطۀ علوم انسانی، یعنی هرمنوتیک، با افق روزگاری که متون شگفت‌انگیز اسماعیلی در آن نوشته شده‌اند می‌تواند دستاوردهای جدید و ارزشمندی به همراه داشته باشد و تنها در سایۀ خوانشی امروزی، دقیق و عمیق می باشد که این رویکرد هرمنوتیکی حاصل خواهد گردید.

این پایان‌نامه تلاشی می باشد برای ایجاد این گفتگو میان یکی از کهن‌ترین متون تأویلی ادب فارسی؛ وجه دین، و هرمنوتیک به مثابه یک دانش اصولی و قاعده‌مند.

نخستین فصل این پژوهش به هرمنوتیک، ریشه‌یابی واژگانی و رد پایش در متون تاریخی می‌پردازد. در ادامه، از جریان‌سازان عرصۀ هرمنوتیک نام برده می گردد و زندگی و خط فکری هریک به اختصار گزارش خواهد گردید.

در فصل دوم، که عنوان تأویل را بر خود دارد، نخست کوشش شده می باشد تا با اتکا به به نظر لغویان نامداری زیرا ابن فارس، راغب اصفهانی و ابن رشد، تعریف جامعی از واژۀ تأویل به دست آید و سپس کاربرد و معانی قرآنی این واژه گردد. همچنین در اين فصل بررسي اجمالي باورهای مسلمانان دربارۀ تأویل و باطنی‌گری و نظرات موافق و مخالف از قرن دوم به بعد آمده می باشد؛ و نيز از حروفیه و اخوان الصفا، به عنوان جنبش‌هایی باطنی و پیشتاز و نیز از جایگاه تأویل و علم الاعداد در تفکراتشان سخن رفته می باشد.

فصل سوم به اسماعیلیان اختصاص دارد: ریشه‌های پیدایش آن‌ها، اصول باورهایشان و حکومتشان در مصر. آنگاه به معرفی زندگانی و تفکرات و نیز آثار حکیم ناصرخسرو قبادیانی به عنوان یک اسماعیلی صاحب منصب و مسئولیت در جزیرۀ خراسان پرداخته مي‌گردد.

فصل آخر، به گونه خاص به مطالعه تأویلات کتاب وجه دین وی اختصاص دارد. در این مطالعه، آغاز اختصار‌ای از متن اصلی هر فصل آورده می گردد و سپس تمامی تأویلات آن فصل یک به یک و به صورت کامل توضیح و توضیح خواهد گردید.‌

این پژوهش در پی یافتن پاسخ پرسش‌هاي زير می باشد:

  • پیشینۀ علم تأویل چیست؟
  • نظر تفکر اسماعیلی دربارۀ تأویل به عنوان اصل بنیادین این مذهب چیست؟
  • پیشینۀ علم هرمنوتیک در تفکر غرب چیست؟
  • آیا تأویل، آنچنان که ناصرخسرو به عنوان یک اسماعیلی بلندمرتبه به آن دست می‌یازد، با هرمنوتیک، آنچنان که در غرب تعریف می گردد، شباهت دارد؟

 

در رویارویی با این پرسش‌ها، به ارائۀ دو فرضیه اکتفا می‌کنیم:

  • به نظر می‌رسد متفکران اسماعیلیه و به‌ گونه خاص ناصرخسرو نوع منحصر به فردی از هرمنوتیک را ارائه می‌کنند که هیچ شباهتی به هرمنوتیک غرب ندارد.
  • به نظر می‌رسد این نوع رویکرد و نحوۀ توجه خاص به هرمنوتیک و تأویل، در کتاب وجه دین ناصرخسرو به خوبی بازتاب یافته می باشد.

***ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود می باشد***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

زیرا فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به گونه نمونه)

اما در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود می باشد

تعداد صفحه : 359

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان